موسسه علمی پژوهشی فری تز

پایان نامه مقایسه اندیشه های احمد غزالی و حافظ

پایان نامه مقایسه اندیشه های احمد غزالی و حافظReviewed by Admin on Nov 28Rating: 4.0

مقایسه اندیشه های احمد غزالی و حافظ

عشق وجودی است حقيقي كه يك نظام عرفانی را تشكيل مي‌دهد، وجودي پرتحرك و تأثيرگذار كه قادر است جهان را به جنبش درآورد و وجود جهان را به اثبات برساند. عشق از منظر غزالي يك وجود كاملاً حقيقي و شايد بالاتر از يك حقيقت است. عشق در سوانح يك نظام عرفاني است كه در آن همه وجود معشوق متصل به عاشق واقعي و معبود واقعي يعني خداوند است. در انديشه حافظ هم رگه‌هايي از عشق مجازي و هم رشحاتي از عشق حقيقي ديده مي‌شود. عشق آسماني و ماورائي كه حافظ آن را رندانه به مخاطب ارائه كرده و او را به اوج ملكوت آسمان‌ها مي‌برد. از ديدگاه او عشق روح و حقيقت عالم هستي است. عشق انگيزه آفرينش است. در انديشه غزالي و حافظ، موضوع عشق و عرفان از مهم‌ترين مضامين است كه حافظ و احمد غزالي در انديشه خود عليه دنياطلبي مدعيان دين و زاهدان رياكار شوريده‌اند و پرداختن به دنيا را دوري از دين و فراموشي خدا دانسته‌اند اما در اين ميان غزالي اين انديشه را متصوفانه و اندكي عبوسانه بيان كرده است اما حافظ زيركانه و رندانه اين انديشه را بيان فرموده است. غزالي در عرفان نيز فردي كاملاً خائف با انديشه‌اي سرشار از تقوا نمود پيدا مي‌كند و حافظ عارف عاشقي است كه تجربه‌هاي عشقي، معرفتي غزالي را كاملاً در اختيار داشته و از آن‌ها به خوبي بهره‌برداری كرده است.

واژه‌های کلیدی: غزالی، حافظ، عشق، عرفان.

 

مقدمه

ادبيات پارسي تجلی‌گاه آثار گران‌بها و ارزشمند انديشمندان بزرگ، شاعران شهير و ادبای گرانقدری است كه ادبيات اصيل اين كهن بوم را با خلق آثار فاخر خود از ترس حوادث و هجمه‌های فراوان در طول تاريخ مصون داشته‌اند. بررسی ماهيت و سرشت انديشه‌های اين بزرگان در بالا بردن سطح غنای ادبی بسيار اهميت دارد. بررسي زوايای متعدد شخصيتی و انديشه‌های شعرا و ادبا و نويسندگان در ابعاد مختلف دينی، عرفانی، عشق، فلسفه و… در ايجاد تصوير تازه و شناخت جنبه‌های جديد از لايه‌های فكری و انديشه‌ اين افراد بسيار مثمر ثمر بوده و راه را برای ايجاد آثار نو و مسيری تازه مي‌كند.

از جمله كساني كه مي‌توان به شناخت و مقايسه انديشه‌های فكری و فلسفی آن‌ها پرداخت. عارف بزرگ قرن پنجم هجری احمد غزالی و شاعر شهير پارسی زبان قرن هشتم، حافظ شيرازی است كه بررسي جامع ديدگاه‌ها و انديشه‌ها و آرای اين دو شاعر و متفكر بزرگ ايرانی و نظريات ارزشمند آن‌ها در خصوص عشق و عرفان و بررسي شباهت‌ها و تفاوت‌های فكری آنان از اهميت زايدالوصفی برخوردار است. احمد غزالی در آثار خود همواره حقيقت عشق را كه اصل و اساس هستي مي‌دانسته به وضوح نشان داده و در كتاب سوانح العشاق او مشحون از تصاوير، عبارات اشارت گونه، آيات و احاديث همراه با شعر است كه مخاطب خاص خود را طلبيده تا بتواند در درياي ژرف و عميق اشارات عاشقانه و عارفانه احمد غزالي غوص كرده و معاني پر رمز و راز و احوال درونی او را دريابد. سبک و نوع نگرش احمد غزالی به عشق و عرفان تأثيري مهم بر آثار بعد از خود داشته است. در كنار اين عارف و شاعر بزرگوار حافظ اين شاعر آسمانی و اين عالم ربّانی با عرفانی عاشقانه و غزلياتی عارفانه اكسيری جاودانه سرشار از حسن و جمال بي‌منتهای ربانی را بر دل و جان آدمی نشانده است و با غزليات شورانگيز خود كه برخواسته از گوهر پاک و عشق اصيل و عارفانه است آتش بر همه عالم زده و دل و دين را از وجود همه هوشياران ربوده است. ( انجام پایان نامه ادبیات )

 

هدف عمده و برجسته از نگارش اين پژوهش ادبي بررسي وجوه شناخت و تفاوت‌ها در آرا و انديشه‌هاي عاشقانه و عارفانه اين دو شخصيت شاعر است. بررسي جايگاه عشق و عرفان در انديشه اين دو شخصيت و مقايسه‌ انديشه احمد غزالي و حافظ از اهداف مهم اين پژوهش مي‌باشد. پژوهش‌ همان‌طور كه در چكيده مطالب عنوان گرديده به روش كتابخانه‌اي صورت گرفته و روش جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات مورد لحاظ پژوهش به صورت فيش‌برداري از مهمترين نكات ادبي در اين خصوص بوده است. با توجه به اينكه پژوهش‌هاي تاريخي و تحقيق و تفحص در انديشه‌ها و افكار شخصيت‌هاي بزرگ ادبي و تاريخي از دشوارترين انواع پژوهش است. اين پژوهش ضمن بررسي آثار منظوم و منثور، پژوهش‌هايی در رابطه با ارتباط بين عوامل دخيل در اثر را مورد تعبير و تفسير و ارزيابي قرار مي‌دهد. در اين روش هدف اين است كه با بررسي كيفيت آثار شناخت دقيق و درستي از ضعف‌ها و كمي‌ها و كاستي‌ها ارائه كرده تا وضع موجود بهتر درک گردد. جامعه آماری پژوهش شامل كليه آثار مدون مرتبط با احمد غزالی و خواجه حافظ مي‌باشد.

آنچه در پايان اين پژوهش به دست مي‌آيد و به عنوان دستاورد اين فعاليت ادبي مورد نظر است، دستيابي به مقايسه تطبيقي انديشه احمد غزالي و حافظ است به طوري كه در پايان مضمون عرفان، جايگاه عشق و اختلاف در انديشه‌هاي ايشان براي مخاطب روشن و واضح گردد. محدوده‌هاي مشترك و ميزان قرابت انديشه اين دو عارف شاعر در طول اين فعاليت ادبي به استناد بسياري از منابع و مأخذ هستند مشخص گرديده است همين‌طور تفاوت‌هاي انديشه و مراتب غيريكسان در انديشه‌هاي عشقي و عرفاني احمد غزالي و حافظ شيرازي نيز تا حد امكان واضح و مشخص گرديده است. ( انجام پایان نامه ادبیات فارسی )

 

آن‌چه كه واضح و مبرهن است اين است كه اگر چه مناقشه‌های غزالی گرايان و حافظ گرايان هنوز به پايان نرسيده ولي از شور و شدتش كاسته شده است. تلقي واقعي بر اين اصل مبتني است كه هنر غزالي و حافظ هيچ يك فراتر يا فروتر از ديگري نيست. اين دو حريف و هماورد يكديگرند. اين دو در اوج اعتلاء و تلالو ولي سبك و سليقه هنريشان تفاوت‌هايي دارد. هم‌چنان‌كه همانندي‌هايي هم دارند. غزل حافظ طربناك است. اگرچه غزالي آن شيريني و شيدايي را ندارد اما شورمندي و شيوايي را به اوج رسانده است. حافظ منسجم است و فكرش تداوم دارد انديشه فكريش پيوسته و شورانگيز است اما در مقابل غزالي فكری متعالي دارد. راه تصوف از منظر اين دو پا بر هستي گذاشتن و گذشتن از خود است. رهايي از خودبيني است. از نظر ايشان عقل وسيله شناخت است. عقل مبنای خودنمايي و نازمعشوق است و عشق پايه جانبازی و نياز است. از نظر لفظ و سخنوري نيز اين دو شخصيت بزرگ معيار فصاحت و بلاغت هستند. از كلام و زبان شعر اين دو شاعر و عارف آب لطف مي‌چكد، پاكيزگي، آراستگي، پيراستگي زبانشان مشهود است. هر دو طراز اول و هم‌طراز ندولي با سبک و سليقه‌ای متفاوت، به راستی بر هم امتياز ندارند ولی از هم امتيار دارند و بدون شک فصل تقدم از آن غزالی است.

 

از طریق لینک زیر می‌توانید، به صورت رایگان نسخه کامل این پایان نامه را دریافت کنید:

مقایسه اندیشه‌های احمد غزالی و حافظ

 

موسسه انجام پایان نامه ، انجام پایان نامه ارشد ، انجام پایان نامه کارشناسی ارشد

دیدگاه شما

( الزامي )

(الزامي)