موسسه علمی پژوهشی فری تز

پایان نامه مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولید

پایان نامه مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولیدReviewed by Admin on Dec 8Rating: 4.5

مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولید

مديريت صحيح تقاضاي آب با ایجاد انگیزه صرفه‌جویی در کشاورزان و بسترسازی علمی و عملی صرفه جویی مي‌تواند مصرف بي‌رويه آن را كاهش دهد. يكي از روش‌هاي اعمال مديريت تقاضاي آب از طريق تعيين ارزش اقتصادي آب است. در اين راستا، مطالعه حاضر با اهداف تعيين كشش قيمتي تقاضاي آب و ارزش بهره‌وري نهايي آب در توليد چغندرقند در شهرستان مرودشت استان فارس و همچنين تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهره‌وري نهايي آب در توليد چغندرقند صورت گرفت. جمع آوري اطلاعات به صورت مصاحبه حضوري با کشاورزان چغندرکار به روش نمونه‌گيري تصادفي در سال ۱۳۹۳ انجام شد. به منظور دستيابي به اهداف مطالعه پس از مقايسه‌هاي اقتصادسنجي و آماري، تابع توليد کاب داگلاس براي چغندرقند به عنوان مدل برتر انتخاب شد. نتايج، رابطه مثبت و معني‌داري بين تعداد دفعات آبیاری، میزان بذر، سم شیمیایی، سطح زیر کشت و سابقه کار کشاورزی با ميزان توليد چغندرقند نشان داد. بهره‌وري نهايي و ارزش توليد نهايي آب برای چغندرقند ۰۵/۱ كيلوگرم و ۱۸۹۰ ريال بدست آمد. همچنين هزينه هر مترمكعب آب نیز با لحاظ نرخ بهره ۱۰ و ۲۰ درصد و دو نوع موتور پمپ برقي و ديزلي و در ۴ سناريو محاسبه شد. حداقل و حداکثر هزينه هر مترمكعب آب در اين سناريوها ۱۵۴۳ و ۱۶۹۸ ريال بدست آمد. در تمامي سناريوها در قيمتی برابر با قيمت تمام شده آب، کشش قيمتی تقاضا براي آب کوچکتر از يک (بین ۵۴/۵- تا ۹/۹-) محاسبه شد. بدین ترتیب کشش‌پذيری تقاضای آب نشان مي‌دهد که سياست‌های قيمت‌گذاری مي‌توانند به عنوان اهرم مناسبی براي کنترل مصرف بي‌رويه آب در توليد چغندرقند شهرستان مرودشت باشد.

واژه هاي کليدی: تابع توليد، بهره‌وری نهایی، كشش قيمتی تقاضای آب، قيمت‌گذاری آب، چغندرقند.

 

مقدمه

امروزه از آب به عنوان کالايي اجتماعي ـ اقتصادي ياد مي‌شود و از آن‌‌جا که قيمت، بيان کننده کميابي هر کالاي اقتصادي ديگر مي‌باشد، در نتيجه ارزش آب نيز به عنوان يک کالاي اقتصادي_اجتماعي بايد بيان کننده کميابي آن باشد. لذا اطلاع از ارزش آب در بخش‌هاي مختلف اقتصادي از جمله کشاورزي، نقش تعيين کننده‌اي در مديريت منابع آبي و تقاضاي آب دارد. درست است که عامل طبيعي خشکسالي در سال‌هاي اخير باعث كمبود آب و پايين آمدن ميزان آب قابل استحصال گرديده است، اما فقدان مديريت صحيح منابع آبي، عدم تعريف درست مسئله كمبود آب و نبودن ديدگاه بلند مدت در نزد مصرف كننده به علت ضعف در اصول ترويجي و آموزشي، باعث گرديده در كشور، با مشكلات فراواني روبرو گرديم. اثرات منفي ناشي از عدم بهره‌برداري مناسب از منابع آب، كاهش درآمد، توليد و بازدهي در بخش كشاورزي نه تنها باعث نااميدي كشاورزان و ايجاد مشكلات مالي براي آنها گرديده، بلكه اقتصاد كشور را نيز از استفاده كامل از توان اين بخش براي دستيابي به توسعه محروم ساخته است. ( انجام پایان نامه مهندسی کشاورزی )

مديريت تقاضای آب مستلزم بهره‌برداري بهتر و كاراتر از آب است كه از طريق وضع قوانين، تدوين آئين نامه‌ها، استفاده از ابزارهای اقتصادی و برنامه ريزی و نظارت و مشاركت بهره‌ برداران امكان پذير می‌باشد. بنابراين هدف عمده مديريت تقاضا كنترل ميزان درخواست نهاده و بهره برداري كارآمد از آب و به تعبيري توسعه در عمق مي‌باشد. با توجه به محدوديت عرضه منابع آبي در كشور ما به خوبي ملاحظه مي‌گردد كه تأكيد بر مديريت تقاضا امري لازم جهت سوق دادن منابع آبي به سمت استفاده پايدار از آنها مي‌باشد. ايجاد ديدگاه‌های نوين سازگار با اهداف توسعه پايدار منابع در نزد بهره برداران و كنترل ميزان بهره برداري از طريق ابزارهاي موجود مي‌تواند سرلوحه مديريت تقاضاي آب باشد (رنگانی جهرمی و محمدی، ۱۳۸۶). یکی از این ابزارهای مدیریت تقاضای آب نرخ گذاري صحيح آب است که به عنوان يكي از مؤثرترين ابزارهاي كنترلي، در اختيار سياست‌گزاران منابع آب می‌باشد. اصولاً قيمت‌گذاري آب قسمت مهمي از سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي منابع آب و مديريت تقاضاي آب است. ارزش اقتصادي آب و موضوع چگونگي قيمت‌گذاري آن در طول دهه‌ها در سطح بين المللي مورد بحث قرار گرفته و با افزايش محدوديت و كميابي آب در بعضي از نقاط دنيا از جمله ايران بحث قيمت‌گذاري و روش‌هاي آن در سال‌هاي اخير شدت گرفته است. طرفداران قيمت‌گذاري معتقدند كه سياست قيمت‌گذاري آب به طور معني‌داري وضعيت عمليات مديريت آب را بهبود مي‌بخشد و اساساً به طور جزئي يا كلي هزينه‌هاي خدمات آب را مي‌پوشاند و از طريق تأثير در رفتار مصرف كنندگان، امكان استفاده منطقي از آب را فراهم مي‌كند و از طريق تأمين سرمايه لازم نيز زمينه سرمايه‌گذاري در منابع پايدار به ويژه در كشاورزي آبي را مهيا مي‌سازد. بدین ترتیب با سياست‌هاي صحيح و منطقي قيمت‌گذاري آب مي‌توان بر بازده آبياري افزود و در نتيجه از مصرف بي‌رويه آب جلوگيري بسيار كرد. البته فرموله كردن سياست‌هاي قيمت‌گذاري بايد با ملاحظات كشش‌پذيري و عدم كشش‌پذيري تقاضاي آب در كشاورزي صورت گيرد و ابزار اقتصادي بايد با نيازهاي اجتماعي و شرايط محيطي همراه باشد (شجری و همکاران، ۱۳۸۸).

در سطح استان فارس، بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی روند صعودی دارد و برخی مناطق این استان از جمله مرودشت از این نظر در شرایط بحرانی به سر می‌برد. افزایش تمایل کشاورزان به توسعه کشت محصولات زراعی، تقاضا برای حفر چاه‌های جدید و استحصال شدیدتر منابع آب از چاه‌های موجود را افزایش خواهد داد. این در حالی است که اولویت اقتصاد و معیشت در استان فارس متکی به بخش کشاورزی است و بیش از ۹۵ درصد آب در این استان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود (سازمان آب استان فارس، ۱۳۹۲). در شهرستان مرودشت کشاورزان به منظور حداكثر نمودن سود خود مي‌كوشند تا هزينه استخراج و انتقال آب را به ارزش توليد نهايي آن برسانند. آن‌ها به اين منظور اقدام به برداشت بيش از حد آب از چاه‌ها، افزايش عمق چاه‌ها و حتي حفر غيرمجاز چاه‌ها می‌كنند. اين موضوع از يك سو نااميدي نسبت به آينده را در پي دارد و از سوي ديگر عوارض ناشي از كم آبي را شدت مي‌بخشد. بدین ترتیب محدوديت منابع آبي و عدم صرفه‌جویی در مصرف آب (برداشت بيش از حد آب از چاه‌ها) در شهرستان مرودشت، موضوع قیمت‌گذاری آب را در منطقه از اهميت ويژه‌اي برخوردار ساخته است. ( انجام پایان نامه کشاورزی )

چغندرقند با سطح زیر کشت حدود ۹۷ هزار هکتار در کشور از جمله محصولات عمده و با اهمیت به لحاظ خودکفایی در تولید قند مورد نیاز داخلی می‌باشد (وزارت جهاد کشاورزی، ۱۳۹۲). متوسط طول دوره رشد چغندرقند ۲۰۰ روز و متوسط آب مورد نیاز آن ۸۵۰۰ مترمکعب در هکتار در سطح کشور برآورد شده است. این در حالی است که با احتساب راندمان کاربرد آب حدود ۵۰ درصد در اراضی فاریاب، میزان آب مصرفی براي کشت چغندرقند بالغ بر ۱۷۰۰۰ مترمکعب در هکتار براي رسیدن به ۱۰۰ درصد عملکرد می‌باشد (کوچکی و همکاران، ۱۳۷۲). چغندرقند در استان فارس نیز از جمله محصولات استراتژیک است که داراي نیاز آبی بالایی نیز می‌باشد. در سال زراعي ۹۱-۱۳۹۰، استان فارس با ۳/۱۲ درصد سطح برداشت چغندرقند، سومین رتبه را پس از استان‌های آذربایجان غربی و خراسان در كشور ر دارا است. میزان توليد چغندرقند كل كشور ۷/۴ ميليون تن برآورد شده است که معادل ۶/۵ درصد از کل میزان تولید محصولات زراعی می‌­باشد. استان فارس با ۷/۹ درصد سهم از توليد کشور در جايگاه چهارم تولیدکنندگان اين محصول قرار گرفته است (وزارت جهاد کشاورزی، ۱۳۹۲). شهرستان مرودشت با بیش از ۲۷ درصد تولید، بالاترین سهم تولید را در استان فارس در اختیار دارد (وزارت جهاد کشاورزی، ۱۳۹۲). نیاز خالص آبیاری این محصول در منطقه مرودشت ۹۵۷۰ مترمکعب در هکتار و دوره کاشت و برداشت آن از اردیبهشت تا مهر ماه می‌باشد (طرح بهینه سازی الگوی مصرف آب کشاورزی).

با توجه به آن‌چه بیان گردید و نقش حياتی آب در توليد چغندرقند به عنوان یکی از مهم‌ترین محصولات این منطقه و نیز با در نظر گرفتن نياز آبي نسبتا بالای آن، این مطالعه با اهداف تخمین تابع تولید چغندرقند، تعيين كشش قيمتی تقاضای آب و ارزش بهره وری نهايی (ارزش اقتصادی) آب در توليد چغندرقند و همچنين تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهره‌وری نهايي آب در توليد چغندرقند در شهرستان مرودشت صورت گرفت. به دنبال تعيين ارزش اقتصادی آب در منطقه امید است با مديريت صحيح اقتصادی، استفاده از منابع آب اين منطقه را به طريقي برنامه‌ريزی کرد که ضمن حداکثر استفاده از امکانات، موجبات حفاظت منابع آب منطقه را فراهم آورد و از طرفی با تعيين ارزش آب زمينه را براي صرفه‌جويی و جلوگيری از اسراف مهيا نمود.

 

از طریق لینک زیر می‌توانید، به صورت رایگان نسخه کامل این پایان نامه را دریافت کنید:

مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولید

 

انجام پایان نامه ارشد ، انجام پایان نامه دکترا ، موسسه انجام پایان نامه

دیدگاه شما

( الزامي )

(الزامي)